Leczenie stomatologiczne pacjenta 65+ to nie ta sama stomatologia, którą znał z młodości. Inne są potrzeby (więcej protetyki, więcej periodontologii, mniej zachowawczej), inne ograniczenia (leki, choroby przewlekłe, suchość jamy ustnej), inne tempo wizyty. W gabinecie Akodent w Żabiej Woli leczymy pacjentów seniorów od 2005 — z części z nich opiekujemy się już trzecim pokoleniem rodziny.
Sześć rzeczy, które robimy inaczej niż u pacjenta 30-letniego.
Pytamy o wszystkie leki (nazwa + dawka), choroby przewlekłe (cukrzyca, nadciśnienie, choroba serca, osteoporoza, choroby tarczycy), alergie, przebyte zawały i udary, terapię bisfosfonianami (osteoporoza), terapię przeciwkrzepliwą. Bez tego nie można bezpiecznie planować leczenia chirurgicznego ani implantologicznego.
Jeśli zabieg wymaga modyfikacji leczenia podstawowego (np. czasowego odstawienia leku) — kontaktujemy się z lekarzem prowadzącym pacjenta lub prosimy pacjenta o zaświadczenie. Nie podejmujemy decyzji o lekach pacjenta bez konsultacji z jego specjalistą.
U seniora utrzymanie jednej pozycji przez 1,5 godziny może być trudne (ból krzyża, bioder, dyskomfort oddychania w pozycji półleżącej). Dzielimy zabieg na 2–3 krótsze wizyty po 30–45 minut. Robimy przerwy w trakcie. Pacjent nie musi sygnalizować — pytamy aktywnie co 15 minut.
Suchość (kserostomia) dotyczy 25–40% pacjentów 65+, najczęściej z powodu leków. Wpływa na próchnicę szyjkową, choroby przyzębia, komfort noszenia protezy. Identyfikujemy ją wcześniej i wprowadzamy postępowanie zapobiegawcze, zanim dojdzie do uszkodzeń.
U seniora celem leczenia jest najczęściej: pewność uśmiechu, możliwość gryzienia, brak bólu, brak ognisk zapalnych w jamie ustnej. Nie zmuszamy pacjenta do leczenia kanałowego zęba, którego rokowanie jest niepewne — czasem ekstrakcja i proteza jest sensowniejsza niż wieloetapowe ratowanie. Decyzja zawsze w rozmowie z pacjentem.
Gabinet w Żabiej Woli — bez tłoku rejonu Warszawy, parking pod gabinetem (bezpłatny), wejście bezpośrednie z parteru. Jeśli pacjent przyjeżdża z osobą towarzyszącą — może wejść do gabinetu razem. Telefoniczna pomoc w dojeździe — zadzwoń, opiszemy trasę pod auto.
Cztery główne opcje uzupełniania braków zębowych — wybór zależy od warunków kostnych, stanu zdrowia i preferencji.
1) Proteza akrylowa — najprostsze i najtańsze rozwiązanie. Plastikowa płyta z zębami osadzona na dziąśle (proteza górna trzyma się przyssaniem podniebiennym, dolna leży na grzbiecie wyrostka). Plus: koszt, brak chirurgii, możliwa u praktycznie każdego pacjenta. Minus: ruchomość, trudność w jedzeniu twardych pokarmów, konieczność wyjmowania na noc, podścielanie co 2–3 lata.
2) Proteza szkieletowa — metalowy szkielet (chromowo-kobaltowy lub tytanowy) z akrylowymi siodłami i sztucznymi zębami, zaopatrzony w klamry zaczepiające o własne zęby pacjenta (musi mieć minimum 4–6 zębów). Plus: mniej masywna niż akrylowa, sztywniejsza, lepszy komfort jedzenia. Minus: wymaga zachowanych zębów filarowych w dobrym stanie.
3) Proteza overdenture na implantach — proteza dolna lub górna „dopinana" do 2–4 implantów. Plus: niemal pełna stabilność (nie spada przy mówieniu, można gryźć twarde rzeczy), wciąż wyjmowana do mycia. Minus: zabieg chirurgiczny implantów, koszt średni (mniejszy niż most na implantach).
4) Most na implantach (fixed) — pełne, nie wyjmowane uzębienie na 4–8 implantach (koncepcja All-on-4, All-on-6). Plus: komfort jak własne zęby, brak ruchomości, brak konieczności wyjmowania. Minus: wysoki koszt, wymaga dobrych warunków kostnych, dłuższe leczenie (3–6 miesięcy z gojeniem).
Wybór omawiamy indywidualnie po badaniu i RTG. Nie naciskamy na droższą opcję — wybór zależy od priorytetów pacjenta, nie naszych.
Ponad 70% Polaków 65+ ma chorobę przyzębia w różnym stopniu zaawansowania. Nieleczona prowadzi do utraty zębów — częściej niż próchnica.
Krwawienie dziąseł przy myciu zębów, nieprzyjemny zapach z ust, „cofanie się dziąseł" (odsłanianie szyjek zębów), nadwrażliwość zębów, ruchomość zębów, czasem ropień w okolicy zęba. Niektóre objawy pacjent uznaje za „normalne dla wieku" — nie są.
Skaling i root planing (usunięcie kamienia poddziąsłowego), instruktaż higieny dostosowany do możliwości manualnych pacjenta (czasem szczoteczka elektryczna jest dla seniora lepsza niż manualna), w zaawansowanych stadiach drobne zabiegi chirurgiczne. Częstotliwość: kontrola i czyszczenie co 3–4 miesiące, nie co 6.
Choroba przyzębia jest udokumentowanym czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych (zawał, udar), pogorszenia kontroli cukrzycy, zachłystowego zapalenia płuc u osób leżących. Leczenie chorób przyzębia to nie tylko ratowanie zębów — to też element profilaktyki ogólnomedycznej.
25–40% pacjentów 65+ ma suchość (kserostomię), najczęściej z powodu leków. Można to złagodzić — nawet jeśli leku nie wolno odstawić.
Ponad 400 leków. Najczęściej: leki na nadciśnienie (β-blokery, inhibitory ACE, diuretyki), przeciwdepresyjne (SSRI, trójpierścieniowe), przeciwhistaminowe, przeciwlękowe, leki na chorobę Parkinsona, niektóre leki uroselektywne. Plus: radioterapia głowy/szyi, choroba Sjögrena, niekontrolowana cukrzyca.
Częste picie wody małymi łykami (nie szklankami co kilka godzin). Sztuczna ślina w sprayu (bez recepty, dostępna w aptece). Pasta do zębów bez SLS (sodium lauryl sulfate — drażni suche dziąsła). Płukanki bez alkoholu. Gumy do żucia bezcukrowe z ksylitolem 4–6×/dzień. Nawilżacz powietrza w sypialni.
Próchnica szyjkowa zębów (przy linii dziąsła), próchnica korzeniowa (na powierzchniach odsłoniętych przez recesję), choroby przyzębia, grzybica jamy ustnej (kandydoza), trudność w noszeniu protezy (ruchomość, otarcia), pieczenie i obrzęk śluzówek.
Coraz więcej seniorów przyjmuje acenokumarol (Sintrom, Acenocumarol), warfarynę, rivaroxaban (Xarelto), apixaban (Eliquis), dabigatran (Pradaxa), klopidogrel (Plavix), aspirynę kardiologiczną. Nie odstawiamy ich pochopnie.
Leczenie zachowawcze (plombowanie), leczenie kanałowe, skaling naddziąsłowy, większość zabiegów protetycznych — bez modyfikacji leków. Bezpieczne pełnoprawne leczenie, jak u pacjenta nie biorącego leków.
Możliwa bez odstawiania leku przy INR w zakresie terapeutycznym (2.0–3.5 dla acenokumarolu). Pobieramy aktualny wynik INR (do 24h przed zabiegiem), wykonujemy ekstrakcję z lokalnymi środkami hemostatycznymi (szwy, gąbka kolagenowa). Po zabiegu pacjent uciska gazik 30 minut, kontrola po 24h.
Czasem wymagana modyfikacja leków — zawsze po konsultacji z lekarzem prowadzącym (kardiolog, internista). Nie podejmujemy decyzji o odstawieniu leku samodzielnie. Pacjent przynosi pisemne stanowisko swojego lekarza, na podstawie którego planujemy zabieg.
Tak. Proteza akrylowa lub szkieletowa jest tańsza niż implanty (kilka–kilkanaście razy), nie wymaga zabiegu chirurgicznego, jest bezpieczna u pacjentów z chorobami przewlekłymi i lekami przeciwkrzepliwymi. Dobrze wykonana proteza pozwala normalnie jeść, mówić i się uśmiechać. Implanty są wygodniejsze, ale nie każdy pacjent jest ich kandydatem.
Cukrzyca kontrolowana (HbA1c poniżej 7%) — tak, gojenie wolniejsze ale skuteczne. Nadciśnienie kontrolowane — tak, bez przeszkód. Choroba serca stabilna — tak, w konsultacji z kardiologiem. Bezwzględne przeciwwskazania: świeżo po zawale (do 6 miesięcy), aktywna chemioterapia, niekontrolowana cukrzyca, bisfosfoniany dożylne.
Tak, ekstrakcja jest możliwa bez odstawiania leków, jeśli INR mieści się w zakresie terapeutycznym (2.0–3.5 dla acenokumarolu). Pobieramy aktualny wynik INR (do 24h przed zabiegiem) i wykonujemy ekstrakcję z lokalnymi środkami hemostatycznymi (szwy, gąbka). Odstawianie leku zwiększa ryzyko zakrzepowe.
Suchość (kserostomia) u osób 65+ to 25–40% pacjentów, najczęściej skutek uboczny leków. Konsekwencje: szybkie próchnicowanie zębów, choroba przyzębia, trudności z protezami. Postępowanie: częste picie wody małymi łykami, sztuczna ślina w aerozolu, pasty bez SLS, gumy do żucia z ksylitolem.
Tak, jeśli zachowanie zęba jest sensowne klinicznie. Wiek nie jest przeciwwskazaniem do leczenia kanałowego. Decyzja zależy od stanu zęba, stanu przyzębia, stanu zdrowia ogólnego i oczekiwań pacjenta. Czasem ekstrakcja z protezą jest sensowniejsza niż wieloetapowe ratowanie — ocena indywidualna.
Tak — to proteza natychmiastowa (immediate). Wykonana z wycisków sprzed ekstrakcji, zakładana w tej samej wizycie co usunięcie zębów. Pacjent nigdy nie chodzi „bez zębów". Po kilku miesiącach gojenia kości proteza wymaga podścielenia lub wymiany.
Tak samo jak u młodszego — przy dobrej higienie 90–95% implantów funkcjonuje powyżej 15 lat. Czynniki ryzyka u seniora to nie wiek, lecz: palenie tytoniu, niekontrolowana cukrzyca, brak higieny, choroba przyzębia. Bez tych czynników implant u 70-latka ma rokowanie jak u 40-latka.
Przy umawianiu poinformuj o przyjmowanych lekach i chorobach przewlekłych — dopasujemy plan wizyty pod Twoją sytuację.